Eşzamanlılık (Diversity) Hesabı: Daire Gücünden Ana Kabloya Akıllı Tasarım
Bir binadaki tüm elektrikli cihazlar asla aynı anda çalışmaz. Eşzamanlılık (Diversity) hesabı, bu gerçekten hareketle, gereksiz yere aşırı büyük kablolar ve pahalı trafolar kullanmadan, güvenli ve ekonomik tesisat tasarımını mümkün kılan temel mühendislik prensibidir. Bu sayfada, eski ve yeni yönetmelik farklarını, pratik hesaplama adımlarını ve en sık yapılan hataları, net formüller ve örneklerle öğreneceksiniz.
Eşzamanlılık Nedir? Neden Can Alıcıdır?
Eşzamanlılık, bir elektrik tesisatındaki toplam kurulu güç ile tüketimin gerçekleşeceği en yüksek güç arasındaki orandır. Klasik hata, tüm bu cihazların aynı anda devreye gireceği varsayımıyla, gereğinden 2-3 kat daha büyük ana hatlar ve şalterler seçmektir. Bu durum, kablo maliyetlerini ve kayıpları katlayarak, projeyi ekonomik olarak çıkmaza sokar. Doğru eşzamanlılık hesabı, maliyeti düşürürken, sistemin gerçek ihtiyacı karşılamasını güvence altına alır.
Gerçek Hayattan Bir Senaryo: 100 Daire Hep Aynı Anda Yemek Yapar mı?
Teoride, her dairede 3 kW'lık bir fırın olduğunu düşünün. 100 daire için teorik maksimum yük 300 kW'dır. Ancak pratikte, tüm sakinlerin aynı saatte, aynı sürede fırınlarını çalıştırması istatistiksel olarak imkansızdır. Eşzamanlılık faktörü (%30-40 seviyelerinde) bize bu gerçeği matematiksel olarak yansıtır ve ana hattı belki de 120 kW'a göre seçmemizi sağlar. Bu, yaklaşık %60'lık bir kablo kesiti ve maliyet tasarrufu demektir.
Yönetmelikler Zamanla Nasıl Değişti? (MY vs. TY)
35 yıllık Mevcut Yönetmelik (MY) ile yeni Taslak Yönetmelik (TY), eşzamanlılık hesabında kökten farklı yaklaşımlar sunar. MY'nin katmanlı ve karmaşık formülü, yüksek kurulu güçlerde gerçekçilikten uzak sonuçlar üretirken, TY daha sade, tek katsayılı ve minimum güvence sınırı olan akılcı bir model getiriyor. Bu değişiklik, uluslararası standartlarla uyum ve enerji verimliliği hedeflerinin bir sonucudur.
Eski Usul (MY): Karmaşık ve Yüksek Sonuçlu Formül
Mevcut Yönetmelik, bir dairenin eşzamanlı gücünü hesaplamak için 8 kW'lık bir eşik değer kullanır. Formül şu şekildedir: (İlk 8 kW x 0.60) + (8 kW'ı Aşan Kalan Güç x 0.40). Örneğin, 15 kW kurulu gücü olan bir daire için hesap: (8*0.60) + (7*0.40) = 4.8 + 2.8 = 7.6 kW şeklindedir. Kurulu güç arttıkça, bu formül nispeten yüksek değerler üretmeye devam eder.
Yeni Yaklaşım (TY): Basit, Tek Katsayı ve Asgari Güvence
Taslak Yönetmelik, karmaşık hesapları ortadan kaldıran sade bir formül getirir: Daire Eşz. Gücü = Toplam Kurulu Güç x Eşz. Katsayısı (g). Buradaki g katsayısı tipik olarak %30'dur (0.30). En önemli ve akılcı ek ise asgari güvence sınırıdır: "Bir dairenin hesaplanan eşzamanlı gücü, 6000 Watt'tan küçük olamaz." Bu, düşük tüketimli dairelerin bile makul bir kapasiteyle beslenmesini garanti eder.
Bina Toplam Gücü İçin Kritik Tablo: Daire Sayısı Katsayısı
Tek bir dairenin gücünü hesaplamak yeterli değildir. Tüm binanın ana gücü, dairelerin birbirleriyle olan eşzamanlılığı da dikkate alınarak bulunur. Yeni taslak, daire sayısı arttıkça bina geneli için uygulanacak ikinci bir katsayı tablosu önerir. Bu tablo, istatistiksel olarak daire sayısı arttıkça, hepsinin aynı anda yüksek yükte çalışma olasılığının azaldığı gerçeğini yansıtır.
Tabloyu Okumak ve Uygulamak
Tablo basitçe şöyle işler: Önce her daire ayrı ayrı hesaplanır (min. 6000W sınırıyla). Ardından, tüm dairelerin bu güçleri toplanır. Bu toplam, binadaki daire sayısına karşılık gelen "kat sayısı" ile çarpılır. Örneğin, 18 daireli bir bina için tablodan katsayı 0.39'dur. Böylece 18 daire x 6 kW = 108 kW toplam, 108 kW x 0.39 = 42.12 kW gibi gerçekçi bir ana hat gücüne indirgenir. Bu, proje maliyetini belirleyen en önemli adımlardan biridir.
Adım Adım Uygulama: 18 Daireli Bir Bina Örneği
Şimdi öğrendiğimiz her şeyi, somut bir örnek üzerinde adım adım uygulayalım. Hesap sırası her zaman bireyden (daire) topluma (bina) doğrudur. Ortak tüketimler (asansör, hidrofor) kendi katsayılarıyla ayrıca eklenir.
Bir Dairenin Yüklerini ve Kurulu Gücünü Listele
Öncelikle tipik bir dairedeki sabit ve prize bağlı cihazların güçleri liste halinde yazılır. Örnek: Aydınlatma (1.0 kW), Prizler (10 adet x 0.3 kW = 3.0 kW), Çamaşır Makinesi (2.5 kW), Bulaşık Makinesi (2.2 kW), Kombi (0.1 kW), Su Isıtıcı (2.2 kW), Fırın (2.0 kW). Toplam Kurulu Güç: 1.0+3.0+2.5+2.2+0.1+2.2+2.0 = 13.0 kW.
Dairenin Eşzamanlı Gücünü Hesapla (TY)
Yeni taslağa göre hesaplama: 13.0 kW x 0.30 = 3.9 kW. Ancak, 3.9 kW < 6.0 kW (Minimum Sınır). Bu nedenle, bu daire için eşzamanlı güç 6.0 kW olarak alınır. Bu, tasarımda kullanılacak değerdir.
Tüm Bina için Eşzamanlılığı Uygula
18 dairenin her biri 6.0 kW kabul edilir: 18 x 6.0 kW = 108.0 kW. Daire sayısı 18 olduğu için tablodan bina katsayısı 0.39 alınır: 108.0 kW x 0.39 = 42.12 kW. Bu, yalnızca dairelerin oluşturduğu toplam eşzamanlı güçtür.
Ortak Alan Yüklerini Ekle (Asansör, Hidrofor)
Ortak tüketimler için farklı katsayılar uygulanır. Asansör (4.5 kW) için katsayı 0.55 alınır: 4.5 x 0.55 = 2.48 kW. Hidrofor (2.5 kW) sürekli çalışma ihtimali yüksek olduğundan katsayı 1.0'dır: 2.5 x 1.0 = 2.5 kW. Bu değerler dairelerin toplam gücüne eklenir.
Nihai Bina Giriş Gücünü Bul
Son adımda tüm bileşenler toplanır: 42.12 kW (Daireler) + 2.48 kW (Asansör) + 2.5 kW (Hidrofor) = 47.1 kW. Sonuç: Bu 18 daireli binanın ana kolon hatları, ana şalteri ve enerji aboneliği, teorik maksimum 234 kW yerine, 47.1 kW güce göre boyutlandırılmalıdır. Bu, muazzam bir teknik ve ekonomik optimizasyondur.
Pratik İpuçları, Tuzaklar ve Sık Sorulan Sorular
Bu hesabı projelerinizde hatasız uygulayabilmek için dikkat edilmesi gereken incelikler ve cevabı merak edilen sorular burada.
İpuçları: Priz Gücü Varsayımını Güncelleyin
Eski alışkanlıkla her priz hattına 300-500W vermek, LED aydınlatma ve A+++ sınıfı cihazların olduğu günümüzde gereksiz yük şişirir. Proje notunuzda, "Priz güçleri, enerji verimli cihazlar dikkate alınarak daire başına 2000-2500W ile sınırlandırılmıştır" gibi bir açıklama yapın. Bu, kurulu gücü ve dolayısıyla eşzamanlı gücü aşağı çekerek daha ekonomik kesitlere izin verir.
Tuzaklar: Ortak Tüketimleri ve Minimum Sınırı Unutmayın
En sık yapılan iki hata: 1) Asansör, hidrofor, ortak aydınlatma gibi yükleri toplam güce eklemeyi veya yanlış katsayı ile çarpmayı unutmak. 2) Yeni taslakta, hesaplanan daire gücü 6 kW'tan düşük çıksa bile, bu değeri kullanmak. Bu, dairenin gelecekteki ihtiyaçlarını karşılayamayacak kadar zayıf bir tesisat tasarımına yol açar. Her daire için 6 kW mutlak alt sınırdır.
SSS: Ticari Bir Dükkan veya Ofis İçin Katsayı Aynı mı?
Hayır, aynı değildir. Konut için tipik katsayı %30 iken, ticari birimler (dükkanlar, ofisler) için bu katsayı, birim içindeki yükün niteliğine göre değişir. Örneğin, sürekli bilgisayar ve aydınlatmanın çalıştığı bir ofis için katsayı %70-90'a, aralıklı müşteri trafiği olan bir dükkan için %50-70'e çıkabilir. Her özel durum, yük profilinin analizine göre değerlendirilmelidir.
Eşzamanlılık (Diversity) Hesabı: Formül, Örnek ve Hesaplama Aracı
%20Hesaplama%20Arac%C4%B1%20%20Elektrik%20Proje%20Defteri.png)