Gerilim Düşümü Hesabı: Yeni Taslak Yönetmeliğe (TY) Göre Pratik Hesaplayıcı
Gerilim düşümü, bir elektrik tesisatının verimliliğini ve performansını doğrudan etkileyen en kritik hesaplardan biridir. Mevcut Yönetmelik'teki (MY) basitleştirilmiş yaklaşımın aksine, yeni Taslak Yönetmelik (TY) iletkenin çalışma sıcaklığındaki direncini ve özellikle büyük kesitlerdeki endüktif reaktans etkisini (k katsayısı) hesaba katan daha gerçekçi bir formül getiriyor. Bu sayfada, TY'nin 13. sayfada açıkladığı yeni formülü adım adım inceleyecek ve bu formüle dayalı, projelerinizde güvenle kullanabileceğiniz interaktif bir hesaplama aracı sunacağız.
Neden Yeni Bir Formül? MY ve TY Yaklaşım Farkı
Mevcut Yönetmelik'te gerilim düşümü hesapları genellikle basitleştirilmiş formüllerle yapılır ve iletkenin sadece oda sıcaklığındaki direnci dikkate alınır. Oysa iletkenler yüklendikçe ısınır, dirençleri artar. Ayrıca, özellikle 16 mm² ve üzeri kesitlerde, iletkenlerin düzenlenme şekline bağlı olarak ortaya çıkan manyetik alanın neden olduğu endüktif reaktans (X) ihmal edilemeyecek düzeydedir.
TY'nin Getirdiği Yenilik: Taslak Yönetmelik, iletkenin çalışma sıcaklığındaki direncini (Rʹ) ve endüktif reaktansını (Xʹ) aynı anda dikkate alarak çok daha isabetli bir gerilim düşümü hesabı yapmayı mümkün kılar. Bu iki bileşeni tek bir düzeltme faktörü olan k katsayısı altında birleştirir. Formülün genel yapısı aynı kalmakla birlikte, bu k katsayısı ile çarpılarak nihai sonuç elde edilir.
TY Formülü ve k Katsayısının Açıklaması
TY'nin 13. sayfasında verilen formüller aşağıdaki gibidir. Bu formüller, gerilim düşümünü yüzde (%) olarak verir.
Tek Fazlı (1φ) Sistemler İçin Formül
%e = (200 * P * L) / (γ * S * U²) * k
Üç Fazlı (3φ) Sistemler İçin Formül
%e = (100 * P * L) / (γ * S * U²) * k
Formül Bileşenleri:
-
P: Hattın taşıdığı aktif güç (Watt)
-
L: İletken hattının tek yönlü uzunluğu (metre)
-
γ (gamma): İletken malzemesinin iletkenlik katsayısı (Örn: Bakır için 56 m/Ω·mm², Alüminyum için 35 m/Ω·mm²)
-
S: İletkenin kesiti (mm²)
-
U: Faz-nötr (tek faz) veya faz-faz (üç faz) gerilimi (Volt)
-
k: Düzeltme (katsayı) faktörü. TY'nin getirdiği en önemli yeniliktir.
k Katsayısı Nedir ve Nasıl Belirlenir?
k katsayısı, iletkenin çalışma sıcaklığındaki direnç artışını ve endüktif reaktansını birlikte ifade eden bir değerdir. TY'nin kritik kuralı şudur:
"k katsayısı 16 mm² kesite kadar 1 alınacak, 16 mm² ve daha büyük kesitler için yukarıdaki şekilde hesaplanacaktır."
-
16 mm²'den Küçük Kesitler: Endüktif etki ihmal edilebilir düzeydedir. Bu nedenle k = 1.0 alınır.
-
16 mm² ve Daha Büyük Kesitler: k = 1 + (Xʹ/Rʹ) * tan(φ) formülüne göre hesaplanır. Burada Xʹ/Rʹ oranı kablo üreticisinin kataloğundan alınır, tan(φ) ise yükün güç faktörüne bağlıdır. Pratik projelerde, bu kesitler için k katsayısı 1.05 ile 1.15 arasında bir değer alabilir.