Mevcut Yönetmelik Madde 38'deki 'hata gerilimi koruma' neden güncel değil?

MY Madde 38, koruma için 'gerilim' ölçümünü esas alan bir yaklaşım tanımlar. Uluslararası IEC 60364 standardı serisi, bu yaklaşımı daha güvenli ve hızlı olan 'akım' temelli korumaya (Kaçak Akım Koruma Rölesi - RCD) evriltmiş ve 'hata gerilimi koruma' kavramını standarttan çıkarmıştır.

MY Madde 43'te atıf yapılan TS 622 standardı ile ilgili sorun nedir?

MY Madde 43, aşırı gerilim koruması için TS 622 standardına atıfta bulunur. Ancak TS 622 yürürlükten kalkmış bir standarttır. Günümüzde aşırı gerilim koruması, IEC 61643 serisi standartları ve bu standartlara uygun Aşırı Gerilim Koruma Cihazları (SPD/Parafudr) ile sağlanmaktadır.

Projede MY maddesine referans verirken güncel cihazı nasıl belirtmeliyim?

Örnek bir ifade şöyle olabilir: 'Tesisat, MY Madde 38 hükümlerine uygun olarak hata gerilimine karşı korunmuştur. Bu koruma işlevi, IEC 61008-1 standardına uygun 30mA Kaçak Akım Koruma Rölesi (KKR) kullanılarak sağlanmaktadır.' Bu şekilde hem yönetmeliğe atıf yapılır hem de güncel ve güvenli uygulama belgelenir.

Hata Gerilimi ve Aşırı Gerilim Koruması: MY Madde 38 ve Güncel Standartlar

Mevcut Yönetmelik (MY) Madde 38'de tanımlanan "hata gerilimi koruma" kavramı, elektrik tesisatı güvenliği için tarihsel bir referans noktasıdır. Ancak, elektroteknik standartlar dinamiktir ve uluslararası kabul gören IEC 60364 serisi, koruma felsefesini "gerilim temelli" yaklaşımdan daha güvenilir ve hızlı olan "akım temelli" korumaya evriltmiştir. Bu sayfanın amacı, MY Madde 38 ve 43'ün metnini ve hedeflediği koruma işlevini olduğu gibi ortaya koymak, ardından bu işlevin günümüzde hangi cihaz ve standartlarla nasıl karşılandığını, yönetmeliğin teknik içeriğini değiştirmeden açıklamaktır.

Mevcut Yönetmelik (MY) Metni: Doğrudan Kaynak

Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'nin ilgili maddeleri aşağıdaki gibidir. Analizimiz bu metinler üzerinden yapılacaktır.

Madde 38 - Hata Gerilimi Koruma Bağlantısı

Hata gerilimi koruma bağlantısı, bir elektrik tesisatında, cihazların gövdeleri ile toprak arasında oluşabilecek tehlikeli dokunma gerilimlerine karşı koruma sağlamak üzere düzenlenir. Bu korumada, hata gerilimi belirlenen sınır değeri aştığında devreyi otomatik olarak açan düzenekler kullanılır. Hata gerilimi koruma düzeneklerinin seçimi ve kurulumu, tesisin topraklama özelliklerine ve besleme sistemine uygun olmalıdır.

Madde 43 - Aşırı Gerilimlerden Korunma

Elektrik iç tesislerinde, yıldırım düşmesi veya anahtarlama işlemleri sonucu oluşabilecek aşırı gerilimlere karşı koruma tedbirleri alınmalıdır. Aşırı gerilim koruma cihazlarının (parafudr) seçimi ve tesisatı, TS 622 ve ilgili diğer standartlar dikkate alınarak yapılmalıdır

"Hata Gerilimi" Kavramı ve MY'nin Yaklaşımı

MY Madde 38'in koruma mantığı, bir "izolasyon hatası" durumunda canlı bir gövde ile toprak arasında oluşan gerilimin (Uf) belli bir sınırı aşmasını beklemek ve ancak o zaman devreyi kesmektir. Bu, gerilime duyarlı bir koruma yöntemidir.

Hata Geriliminin Oluşumu

Örneğin, bir elektrikli cihazın içinde faz iletkeninin yalıtımı bozulur ve cihazın metal gövdesiyle temas eder. Eğer gövde topraklanmışsa, bu temas üzerinden bir "hata akımı" akmaya başlar. Bu akım, topraklama direnci (Ra) üzerinde bir gerilim düşümü (Uf = Id * Ra) oluşturur. İşte bu Uf değeri "hata gerilimi" veya "dokunma gerilimi"dir. MY'nin eski tip koruma düzenekleri, bu Uf gerilimini ölçerek çalışırdı.

Neden Değişim? MY Madde 38 vs. IEC 60364 Karşılaştırması

Mevcut yönetmeliğin referans aldığı teknik zemin ile günümüzün uluslararası standardı IEC 60364 arasındaki temel fark, korumanın hangi fiziksel büyüklüğe ve ne zaman tepki verdiğidir.

Değişimin Teknik ve Güvenlik Nedenleri

Önleyicilik: Bir RCD, toprağa veya bir kişi üzerinden geçen ölümcül kaçak akım (30mA) başlar başlamaz, henüz tehlikeli bir dokunma gerilimi oluşmadan devreyi keser. MY'nin yaklaşımı ise tehlikenin sonucuna (yüksek gerilim) tepki verir.
Bağımsızlık: RCD'nin çalışması, tesisin topraklama direncinden (Ra) büyük ölçüde bağımsızdır. Oysa "hata gerilimi" bu direncin değerine doğrudan bağlıdır, bu da korumanın etkinliğini değişken kılar.
Standartlaşma: IEC 60364, dünya çapında kabul gören, sürekli güncellenen bir seridir. "Hata gerilimi koruma" bu seriden çıkarılarak, daha etkin yöntemlere evrilmiştir.

Güncel Projelerde İşlevsel Eşleştirme: MY Maddesi → Modern Cihaz

Bir projede MY maddelerine atıf yapılması gerekiyorsa, yönetmeliğin hedeflediği koruma işlevi aşağıdaki güncel cihaz ve standatlarla sağlanmalıdır.

Aşırı Gerilim Korumasında Standardın Güncellenmesi

MY Madde 43'te referans verilen TS 622 standardı, artık yürürlükte değildir. Bu durum, yönetmeliğin teknik içeriğinin güncelliğini yitiren bir noktasıdır.

TS 622'den IEC 61643'e Geçiş

TS 622, yerini uluslararası IEC 61643 serisine bırakmıştır. Bu seri, parafudrların (SPD) karakteristiklerini, testlerini ve seçim kriterlerini tanımlar.
Güncel Proje Dili: Projelerinizde "Aşırı gerilim koruması, IEC 61643-11 standardına uygun Tip 2 SPD'ler ile sağlanmıştır" şeklinde ifade edilmelidir. Bu, yönetmeliğin (Md.43) koruma amacını, güncel standarda uygun olarak yerine getirir.

Proje Uygulama Önerisi: Yönetmeliğe Referans ve Güncel Çözüm

Mevcut yönetmeliğe atıfta bulunan bir proje raporu veya şartnamesi hazırlarken aşağıdaki yapı önerilir:

Yönetmelik Atıfı: "Tesisat, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'nin 38. ve 43. maddelerinde öngörülen hata gerilimi ve aşırı gerilim koruma şartlarına uygun olarak tasarlanmıştır."
Güncel Cihaz Tanımı: "Söz konusu koruma işlevleri; can güvenliği için 30mA hassasiyetinde Kaçak Akım Koruma Rölesi (IEC 61008), yangın riskine karşı 300mA KKR ve aşırı gerilimlere karşı IEC 61643-11'e uygun Tip 2 Aşırı Gerilim Koruma Cihazı (SPD) kullanılarak sağlanmaktadır."
Standart Belirtme: "Kullanılan tüm koruma cihazları, ilgili IEC/EN standartlarına (IEC 61008, IEC 60898, IEC 61643) uygundur."

Bu üç adımlı yaklaşım, hem mevcut yönetmeliğe resmi atfı yapar, hem de güvenli ve güncel bir teknik çözümü belgelemiş olur.